We just made it. Without serious damage we moved into the new year. It did not look very exceptional but I had my serious reservations. Our trust has been violated in almost every thinkable way. We sort of blindly trusted to move into a new year without too much difficulties. But now almost nothing is sure anymore. To count on something blindly is psychological a very interesting phenomenon and specifically in this year deserves our attention. There is no better word then the english word faith. Faith will be the key word for 2009 and thereafter. This year is the year of the forced transformation after the incredible Demasqué. After the deluge this year will also be the year of no return.(further reading in dutch)

Faith, geloof, ergens op rekenen. In de begrippen-etalage geklemd liggend tussen Geloof en Vertrouwen en vlak naast Hoop en Overtuiging.Er is een periode geweest waarin de meeste mensen uit onze wereld geloofden in een God. Met uitzondering dan van de filosoof Nietzsche, voor hem was God voornamelijk dood. Al ver dus voor de tweede helft van de vorige eeuw waarin die overtuiging navolging kreeg en God geruisloos werd vervangen door Geld.Op Geld kon men immers rekenen. Geld werd gegarandeerd door Goud. Tot de komst van internet en digitalia, waarbij geld een ongevalideerde tevens ongecontroleerde kwestie werd van elektrische impulsen, nullen en enen in dataverkeer. Zonder garantie van goudstaven werd het geloof erin alleen maar echter en sterker. Geloven zonder Zien! Magie!De beurs werd de nieuwe massakerk. De hogepriesters bedienden zich van rituelen en symbolen. Voor het nieuwe geloof heb je hooguit credibility nodig! De nieuwe goochelaars uitgerust in designerkleding, reden in Porsches, vlogen in privé-jets, kochten statusplaatsen aan dinertafels van de perfide president en werden publiek filantroop. De glamourous goed-heiligmannen goochelden superkapitaal tot lucht. Superlucht.Klap, deed toen de ballon van verwachtingen, we geloofden onze oren niet.Geld is dood, haast nog dooier dan God. En nu moeten we geloven in iets anders liefst met een G:….Gezag..Als we niet in wanhoop zijn maken we uiteraard grappen over hoe de wereld en wij daarin mee begrepen dus, bij de neus zijn genomen door bonusbelust beleggend banking personeel, fraudeurs, hackers, piraten, maffia, rovers, terroristen, door machtsbeluste presidenten, sensatiebeluste media, overspannen rentegevende banken, valselijk geruststellende pensioenfondsen en regeringen, overheden die speculeerden terwijl ze hoorden te waken over ons geld, gewetenloos winstmakende producenten van waar voor kwetsbare groepen, bijvoorbeeld babyvoedsel, bijvoorbeeld in China.De litanie is incompleet, maar the drift zal duidelijk zijn. En we zijn nog in een ander geloof verraden: het geloof in Gezag!Je kunt je slap lachen, wat moet je anders , over hoe ons vertrouwen belachelijk is gemaakt, daarvoor hebben we de  inspanning van cabaretiers niet nodig!. We zijn dit jaar en masse in ons hemd gezet. Van twee kanten. Dus niet alleen door het raffinement van de slechte mensen, maar ook door de klungeligheid van menige oplossing van de instanties die over ons moesten waken, de zogenaamd goede beschermers. Hoed je voor hen, de toezichthouders,  in de medische, justitiële, financiële en technologische sector. We wisten al dat ze bij defensie geen filmrolletjes kunnen ontwikkelen.Wie of wat kun je nog vertrouwen? Toezichthouders? Expers? Diplomahouders? Piloten? Artsen? Rechters? Je loopt kennelijk levensgevaar zodra je in een ziekenhuis komt. Operatiezalen werden ontruimd omdat ze niet steriel waren. Babies gingen dit jaar geheimzinnig dood, mensen werden na bloedtransfusie in plaats van beter ziek. Uitroepteken. Nederland schoon, Afrika ziek. Uitroepteken. Het apparaatje dat onder zware geheimhouding op de betalingsautomaten van de Nederlandse Spoorwegen was gemonteerd ter voorkoming van voortgaande fraude van bendes, viel er bij de onthulling aan de pers al spontaan van af. Uitroepteken.

Waarom zou je dan de minister van Economische Zaken geloven die aanbeveelt om je geld toch gewoon rustig in aandelen te steken, terwijl aan de overkant van de grote plas, een werelddeel uitgehypotheekeerd is aan China. Uitroepteken. Met droge ogen beweren: een financiële crisis staat geheel los van een economische crisis, echt, volgens de minister president, door iedereen nagepraat. En dat Nederland het goed doet terwijl de hele omgeving in brand staat. Nederland dat voor 80 % afhangt van export. Nederland dat de grootste internationale beleggingsfondsen, namelijk de pensioenfondsen heeft. Een crisis die nota bene ontbrand is door gegoochel met lening aan huizenbezitters. Die crisis zal beperkt blijven tot een financieel probleem. Uitroepteken.

Alles hangt met alles samen, behalve bureaucratische instellingen. Voor die constatering hoef je toch geen econoom voor te zijn. Je kunt gewoon kijken naar de globalisering, naar de ontwikkeling van consumptie van apparatuur in telecommunicatie en informatietechnologie. Je ziet hoe de media inspelen op de behoefte van de consument aan human interest, sensatie, populaire standpunten, het gevoel. Je kon na God en Geld evenmin geloven in Gezag.

We zijn ten prooi gevallen aan wantrouwen. En dat is de grootste ramp van alles. Banken vertrouwen banken niet meer, mensen vertrouwen mensen niet meer en de recessie is een manmade ding. Het is hip geworden om op rekeningen te zetten: In God we trust, all others must pay. Of anders: betalingstermijn is 90 dagen!

Wantrouwen is een wederkerige emotie. Zoals ook vertrouwen, maar wantrouwen is gemakkelijker te kweken dan vertrouwen dat weet iedere psycholoog. Wantrouwen gedraagt zich potentieel als een virus. Doordat we ideale dragers hebben verspreidt het zich als een razende. We hebben zoals gezegd de globalisering, de digitale wereldwijde communicatie, we hebben netwerken van beurzen en we hebben een groot aandeel van amateur-aandeelhouders, die per definitie grillig handelen, we hebben de vondst van de zogenoemde optiekunde die speculeren tot wiskundig illusionisme heeft verheven, we hebben de verheerlijking van emotie als argument en ijkpunt voor een beslissing. “Dat voelt goed jo, dat gaan we doen”.

We geloven in Gevoel, hoewel….dat heeft ons ook verraden.

Wat nu?

De mens is geprogrammeerd om iets te geloven. En niet eens omdat bassins met ons drinkwater vol zitten met via urine afgevoerde antidepressiva. De behoefte eraan zit ons bij geboorte al in het bloed. Waar moeten we er alleen mee naar toe? Geloof in het Goede? Ha, het is wel een G, maar: dat geloof je toch zelf niet?

De nieuwe tijd wordt de tijd van Faith. Een nieuwe overtuiging van het eigen kunnen. Het vermogen tot beïnvloeding, tot interventie, tot het greep herwinnen in het eigen bestaan. De Homo voorheen economicus, voorheen schaamteloos ludens, was uit het lood geslagen, maar krabbelt op, wankel erectus opnieuw.

Kapitaliseert wat overblijft na de zondvloed: de Bevrijding van het Verlies. De gijzelingsperiode in de gouden kooi voorbij. Free at last. Hij is teruggeworpen op zichzelf. Er is slechts een ding waarop je in die toestand kunt rekenen (Faith) en dat is jezelf en je overlevingsprogramma.

Als we het moordende virus wantrouwen willen bestrijden moeten we zorgen dat mensen en partijen niet meer naar elkaar kijken. Om elkaar te beschuldigen. Of om te kijken wie de eerste stap gaat zetten. Of om te kijken wie er gaat winnen. We moeten ervoor zorgen dat alle blikken op iets buiten die vertrouwensrelatie worden gericht: Kwatta bestaat niet meer. Maar een doel moet er zijn. Het kan de gestalte krijgen van een nieuwe leider. Het kan ook de boodschap krijgen die hoort in een strategie. Om mensen uit hun defensiefort te krijgen, moet je een beroep doen op iets waar zij een belang in zien en dat is zeker de inschatting van overleving. Het eigen bloed, de eigen Genen:

Ha, we hebben een nieuwe G. De G van generaties. Of liever nog: De G van de Genen die je liefhebt.

Dat wat overblijft als je niets meer hebt en toch iets moet hebben om mee voort te kunnen. Want de mens is immers geprogrammeerd om te willen overleven.

Het object voor dat geloof heeft ook een gezicht gekregen. Op T-shirts, gebak en horloges. Op banieren en omslagen van glossy magazines. In kunstwerken op Art Basel Miami december 2008. Het is het gezicht van de nieuwe Heiland, onze Redder, onze Verlosser, Obama, Obama, Amen.

De man, die onze Redder kon worden, onze verlosser uit het Kwade. De Gekozene, de Uitverkorene. Hij gaf ons de Boodschap waar we naar snakten. Bijbels en Emblematisch: geloof in de Transformatie.

En het Geloof in onszelf. Dat we het kunnen, yes, we can. De magie van zijn motto, uitgedragen op de muziek van duizend gospels: Change.

En wij bidden collectief gretig met de Grote Voorganger: Yes, we can. Zo proberen we met een mantra over ons eigen kunnen ons geschokte bestaan weer een beetje op te bouwen. Voor een Toekomst.

Geloof in Genen. En Generaties. Geen Belief, maar Faith.

Dat betekent dat je moet veranderen. Geen modellen van oude economen toepassen op deze crisis. Ophouden met oude crises te vergelijken met deze crisis. Deze crisis is uniek: wereldwijd en emotioneel besmettelijk tot in iedere uithoek en relevant voor potentieel ieder individu.

Op Gevoel vertrouwen is emotioneel helemaal niet handig. Geen verliezende baby’s durven wegdoen? Stoppen? Aanstaande fossiele organisaties blijven subsidiëren (compleet met de leiders die de crisis veroorzaakten?). Stoppen! Halfbakken maatregelen omdat je dan geen buil kunt vallen? Stoppen! Nieuws brengen over omvallende bedrijven of verdampende kapitalen, omdat dat het plezier oplevert van het lezen van overlijdensadvertenties? Stoppen!

Het is tijd voor grote schoonmaak, verjonging, transformatie.

De natuur laat zien dat oude bomen nieuwe opslag gegeven, maar dat die opslag wel lucht nodig heeft om het bos te laten verjongen. Stervende en dode bomen zijn voorwaarden voor leven in het bos.

Bedrijven die al omvielen leverden werknemers af die bedrijfjes begonnen waarvan een groot percentage inmiddels succesvol een nichemarkt gevonden heeft.

Dit gegeven kan inspireren tot een strategie. Van machthebbers, van regeringen. En tot gedrag. Van bedrijven. Van media.

Het nieuwe geloof, Faith, gaat, praktisch gezien, (we hebben het over de koopkracht, de marktsterkte, de retail, de detail en de munt niet vergeten), gepaard met een trend. De trend van de gezochte beheersbaarheid, het compacte overzicht, de eigen actie, de kleine onderneming, de terugkeer naar het handwerk, de overzichtelijke mechanische dynamiek, de handvaardigheid, het kleine boeren en tuinieren, contact met natuur en technologie, het kleine bedrijf, de intieme bedrijvigheid, de kleine kring, de familie, woningen, niet als lofts, maar met kamers, niet groot en buitensporig, maar klein en beknopt, na de grote voorwerpen, bokalen, vazen, victorie, nu de kleine objecten, zelfs het kleine gebaar, alsmede de persoonlijke, simpele  oplossing of innovatie.

Dat betekent: We gaan voor waar we zelf de hand in hebben.

Voor wat we zelf in huis hebben of kunnen halen. Letterlijk.

Met het meest basale geloof, zonder poespas, namelijk het geloof in de volgende generatie, droog gekookt de kern en het doel van ons bestaan**).

Alleen in die egoïstische onzelfzuchtigheid zijn we faithful.

Na het verraad van God, en Gezag en Geld en Gevoel, het Geloof in Genen.

(Vanwege Jezelf en De Genen die je lief hebt*).

Susanne Piët.

Susanne Piët, directeur van Adviesbureau dr.Susanne Piët in Wapenveld, werkt als communicatiestrateeg, coach en emotiespecialist voor overheden, bedrijven en organisaties.

www.susannepiet.com

*)met dank aan prof.dr.Abraham de Swaan

**)met dank aan auteur Doeschka Meijsing in De Liefde (Querido, Amsterdam)